Cá Voi Xám Đáng Lo: Sự Gia Tăng Đột Biến Số Ca Tử Vong Từ Mexico Đến Canada

Cá voi xám đang đối mặt với tình trạng tử vong cao kỷ lục

Cá voi xám đã được ghi nhận với sự gia tăng đáng ngại trong số lượng mắc cạn và tử vong dọc đường di cư giữa Mexico và Canada. Theo thông tin từ Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) mà tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) công bố, đến ngày 6/7/2026, đã có 145 ca tử vong được báo cáo.

Con số này không chỉ lớn mà còn vượt qua tổng số xác cá voi ghi nhận trong từng năm cuối cùng của ‘sự kiện tử vong bất thường’ diễn ra từ 2019 đến 2023. PEER đã đánh giá đây là một ‘sự kiện thảm khốc’, và cảnh báo rằng số xác dạt bờ có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, thực tế có thể còn nhiều cá thể đã chết ngoài khơi.

Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa phải là kết luận chính thức từ NOAA. Cập nhật ngày 15/7 chỉ ra rằng số ca mắc cạn trong hai năm gần đây đã quay trở về mức bình thường so với các năm trước.

Nguyên nhân của tình trạng này vẫn chủ yếu là những vấn đề kéo dài từ trước đó, nên tình hình hiện tại chưa đủ điều kiện để công bố một sự kiện tử vong bất thường mới. Trong đó, tiểu bang Washington hiện đang là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề. Vào ngày 18/6, các nhà nghiên cứu thuộc Cascadia Research Collective đã khám nghiệm một cá voi cái dài khoảng 12m tại Ocean Shores.

Cá thể này đã trở thành cá voi thứ 30 chết ở Washington chỉ trong năm nay, đánh dấu mức cao thứ hai trong lịch sử, chỉ đứng sau kỷ lục 34 con vào năm 2019.

Kiểm tra cho thấy cá voi này bị suy dinh dưỡng và có chấn thương ở đầu, phù hợp với dấu hiệu va chạm với tàu thuyền. Theo Cascadia, suy dinh dưỡng là vấn đề phổ biến nhất được ghi nhận ở các cá thể được khám nghiệm trong năm 2026.

Nhiều cá thể đã cho thấy lớp mỡ dự trữ bị suy giảm nghiêm trọng, điều này cho thấy chúng không thu thập đủ năng lượng trong khu vực kiếm ăn trước khi bắt đầu hành trình dài của mình.

Cá voi xám ở phía đông bắc Thái Bình Dương sẽ rời khỏi các đầm phá sinh sản ở Baja California, Mexico, và bơi về vùng biển Bering và Chukchi để tìm thức ăn, rồi lại quay trở lại phía nam. Theo NOAA, chúng chủ yếu ăn các động vật không có xương sống nhỏ sống dưới đáy biển. Những con cá voi này thường có thói quen nghiêng người để hút trầm tích cùng với con mồi rồi sử dụng các tấm sừng hàm để lọc thức ăn. Lượng thức ăn tích lũy chính là yếu tố quyết định đến lớp mỡ giúp chúng sống sót trong hành trình di cư và sinh sản.

Khi nguồn dự trữ mỡ cạn kiệt, cá voi có thể phải vào các sông, vịnh hoặc khu vực ven bờ để tìm kiếm thức ăn. Việc rời bỏ khu vực kiếm ăn quen thuộc sẽ khiến chúng dễ bị va chạm với tàu thuyền, bị mắc vào ngư cụ hoặc kiệt sức trước khi tới những vùng biển Bắc Cực.

Đợt tử vong bất thường từ cuối năm 2018 đến 2023 đã ghi nhận 690 cá voi xám mắc cạn dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ Mexico đến Alaska.

NOAA cho rằng những biến động sinh thái trong khu vực kiếm ăn cận Bắc Cực và Bắc Cực đã làm thay đổi số lượng và chất lượng nguồn thức ăn. Điều này đã dẫn đến tình trạng nhiều cá thể bị suy dinh dưỡng, giảm số lượng cá voi con và tỷ lệ tử vong tăng cao.

Quần thể tăng nhưng vẫn đối mặt với những thách thức

Trong khi số xác cá voi dạt bờ đang tăng nhanh, dữ liệu mới nhất lại tạo ra một nghịch lý. Ngày 15/7, NOAA ước tính quần thể cá voi xám ở phía đông bắc Thái Bình Dương hiện dao động từ 15.930 đến 20.530 con, với mức trung bình khoảng 17.750 con. Trong khi một năm trước, ước tính trung bình chỉ khoảng 12.890 con.

Dù đây có vẻ là một tín hiệu tích cực, các nhà khoa học từ NOAA cảnh báo rằng mức tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể. Năm 2025, chỉ có khoảng 85 cá voi con được ước tính, đây là mức thấp nhất kể từ khi chương trình khảo sát bắt đầu. Với số lượng cá voi con ít như vậy, quần thể sẽ khó có thể tăng thêm gần 5.000 cá thể chỉ nhờ vào sinh sản trong một năm.

Các chuyên gia vẫn đang nghiên cứu xem liệu thời điểm di cư, tuyến đường mà cá voi chọn, hoặc những giả định trong mô hình thống kê có làm thay đổi kết quả hay không.

Cuộc khảo sát cũng diễn ra khi đàn cá voi di cư về phía nam, trước khi nhiều cá thể gầy yếu chết trong hành trình trở lại vùng biển kiếm ăn vào mùa xuân 2026.

Vì vậy, con số 17.750 không có nghĩa là cuộc khủng hoảng đã chấm dứt. NOAA nhấn mạnh rằng các ước tính hàng năm thường có biên độ không chắc chắn, và hợp lý hơn là theo dõi xu hướng dài hạn, thay vì coi đó là số lượng chính xác tại một thời điểm.

PEER đã đưa ra những cảnh báo nghiêm ngặt hơn. Họ cho rằng, dựa trên các nghiên cứu cho thấy phần lớn xác cá voi chìm ngoài khơi và không bao giờ dạt vào bờ, ước tính 145 trường hợp đã phát hiện có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể đã chết thực tế.

Điều này tuy nhiên chỉ là đánh giá của PEER và không phải là số liệu tử vong đã được xác thực trực tiếp bởi NOAA.

Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, cho rằng việc mất hàng nghìn cá thể trong thời gian ngắn là dấu hiệu đáng lo ngại. Ông nhấn mạnh rằng bên cạnh sự suy giảm nguồn thức ăn, các rủi ro như va chạm với tàu, mắc vào lưới, ô nhiễm, và tiếng ồn trong đại dương cũng cần được xử lý kịp thời.

Những xác cá voi xám liên tiếp dạt bờ có thể chính là những dấu hiệu dễ thấy nhất về những biến đổi lớn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái khu vực Bắc Thái Bình Dương.

Thông tin từ NOAA Fisheries, PEER, và Cascadia Research Collective